Rodzina Pająków

Rodzina Pająków na teren uroczyska Cygan trafiła z Brenicy, w której mieszkała do czasu powstania styczniowego.
Za udział w tym niepodległościowym zrywie pozbawiono ich domu i ziemi.

Piotr Pająk, syn Dominika i Antoniny podjął się wówczas pracy w charterze łącznego, który na zlecenie wspólnoty gminnej nadzorował łąki należące do gospodarzy z Brenicy i wybudował dom w ich sąsiedztwie.

Po śmierci Piotra w 1924 r. jego obowiązki przejął jego najstarszy syn Ignacy.

We wrześniu 1939 r. po wycofaniu się oddziałów Wojska Polskiego z Tomaszowa i okolic Ignacy wraz z synami Stefanem i Marianem zaczęli zbierać porzuconą w lesie broń i chować ją w przygotowanych do tego miejscach. To był ich pierwszy krok w kierunku konspiracyjnej działalności niepodległościowej.

Wszyscy dorośli członkowie rodziny Pająków przystąpili do Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Ignacy otrzymał ps. Wiarus, jego żona Anastazja „Mania”, synowie Stefan i Marian „Słowik” i „Maniuś”, a córka Genowefa „Gniewka”.

Dom rodzinny Pająków stał się oparciem dla miejscowych partyzantów ZWZ/AK jak punkt kontaktowy, kwatera, miejsce szkolenia, magazyn broni.

Stan ten trwał aż do tragicznego dnia pod koniec 1943 r. kiedy to Niemcy wpadli na trop partyzanckiej bazy i dokonali jej pacyfikacji. Rodzinę, z wyjątkiem Genowefy, której udało się uciec, aresztowano. Za swą patriotyczną postawę ojciec i synowie zapłacili cenę życia, Anastazja został wysłano do obozu KL Ravensbruk, a 4-letnia Teresa i 8-letni Roman po zwolnieniu zostali przygarnięci przez krewnych.

Kamień pamiątkowy w miejscu gdzie niegdyś stał dom rodziny Pająków.
Kamień pamiątkowy w miejscu gdzie niegdyś stał dom rodziny Pająków.

 

Ignacy Pająk ps. „Wiarus” ur. 1890 r. do wybuchu II wojny światowej był „łącznym” nadzorował „Łąki Henrykowskie”, kiedyś należące do pana z Branicy zwane uroczyskiem Cygan lub chrapami. W nocy z 6 na 7 września 1939 r. zebrał broń porzuconą przez wycofujące się Wojsko Polskie i ukrył ją w leśnych bunkrach. Przystąpił do organizacji partyzanckiej należał do pierwszego oddziału dywersyjnego w inspektoracie piotrkowskim „Mściciela”. „Wiarus” został aresztowany we własnym domu 5 listopada 1943 roku i osadzony w Tomaszowskim więzieniu. 12 stycznia 1944 r. decyzją sądu za „łączność z bandami i udzielenie schronienia partyzantom” został skazany na karę śmierci i rozstrzelany pod Browarem w Tomaszowie Maz.

Ignacy Pająk ps. „Wiarus”

Anastazja Pająk ps. „Mania” ur. 27 listopada 1896 r. Wraz z mężem Ignacym przystąpiła do organizacji podziemnej i wspierała działalność partyzancką. Podobnie jak reszta rodziny została aresztowana przez gestapo w domu 5 listopada 1943 r. Trafiła do obozu w Ravensbrück. Po wojnie powróciła do Polski. Zmarła w Tomaszowie Mazowieckim bez reperacji wojennych.

Anastazja Pająk ps. „Mania”

Stefan Pająk ps. „Słowik” ,,Malec” ur. 1919 r. Najstarsze dziecko Ignacego i Anastazji. Wraz z rodzicami i rodzeństwem przestąpił do organizacji partyzanckiej. Podobnie jak jego ojciec należał do pierwszego oddziału „Mściciela”. W 1939 r. pomagał ojcu chować broń porzuconą przez Polskie Wojsko. 5 listopada 1943 r. został aresztowany i wywieziony do obozu w Ravensbrück. Co do jego dalszych losów informacje są rozbieżne. Materiały z IPN informują jednocześnie o śmierci i powrocie do kraju. Po wnikliwych badaniach rodziny głównie kuzyna „Słowika” pana Stanisława Karaszewskiego na temat losów partyzanta przypuszcza się, że powrócił on do kraju, jednak nie kontaktował się z rodziną. Przystąpił do oddziału AK „Burza” i walczył u boku Stanisława Karlińskiego pod ps. „Malec”. W bitwie w okolicach Grabowca został ciężko ranny i zginął. Mogiła zmarłego znajduje się w Bąkowej Górze. W literaturze przedmiotu, jak również we wspomnieniach Akowców „Słowik”, „Malec” występuje pod nazwiskiem Pająk, ale pod różnymi imionami Stefan, Stanisław, a nawet Jan.

Stefan Pająk ps. „Słowik” ,,Malec”

Marian Pająk ps. „Maniuś” ur. w 1923 r. Syn Ignacego i Anastazji Podobnie jak reszta rodziny przystąpił do organizacji partyzanckiej. Należał do pierwszego oddziału „Mściciela”. We wrześniu 1939r. pomagał ojcu i starszemu bratu w ukryciu broni porzuconej przez Wojsko Polskie. Został aresztowany 5 listopada 1943 r. i podobnie jak jego ojciec decyzja sądu z 12 stycznia 1944 r. został skazany na śmierć i rozstrzelany pod Browarem w Tomaszowie Maz.

Marian Pająk ps. „Maniuś”

Genowefa Pająk ps. „Gniewka” ur. w 1927 roku. Córka Ignacego i Anastazji. Działała w organizacji partyzanckiej. W chwili aresztowania 5 listopada 1943r. udało jej się zbiec, dzięki czemu po latach mogła zrelacjonować historię swojej rodziny.

Genowefa Pająk ps. „Gniewka”

Teresa Pająk ur.1939 r., najmłodsze dziecko Ignacego i Anastazji. W chwili dekonspiracji działalności partyzanckiej miała raptem 4 lata. Nie uchroniło jej to jednak przed aresztowaniem i torturami jakich doznała z rąk gestapowców podczas przesłuchań.

 

Bartosz Bijak

IPN Oddział w Łodzi

 

Jarosław Pązik