Mieczysław Kaźmirowski ps. ,,P-6″

2 września 1945 roku na specjalnej naradzie zwołanej w Warszawie przez generała Rzepeckiego, powołano Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, które przejęło strukturę organizacyjną rozwiązanej w 1945 Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Organizacja ta chciała początkowo drogą polityczną nie dopuścić do zwycięstwa wyborczego komunistów. Mimo deklarowanego cywilnego charakteru, organizacji podporządkowała się też część zbrojnych oddziałów leśnych.

Mieczysław Kaźmirowski, kryptonim „P-6”

Komendantem obwodu WiN w Tomaszowie został od września 1945 roku były członek AK, nauczyciel Mieczysław Kaźmirowski, kryptonim „P-6”. Osobiście redagował on i na własnym powielaczu odbijał różnego rodzaju ulotki, podważające sojusz ze Związkiem Sowieckim i ośmieszające przywódców PRL.

 

Raz w miesiącu otrzymywał od Komendanta Okręgu Łódzkiego WiN, Kazimierza Grendy ps. „Gruda”, 50 egzemplarzy podziemnej prasy, którą rozprowadzał na terenie Tomaszowa oraz zbierał informacje z dziedziny życia społeczno-politycznego, ekonomicznego, nastrojów społecznych, ruchu wojsk i dane dotyczące działaczy komunistycznych w Tomaszowie.

 

Tomaszowskie UB wpadło na trop Kaźmirowskiego i aresztowało go 23 listopada 1946 roku. Wyrokiem wojskowego sądu rejonowego z dnia 12 kwietnia 1947 roku został skazany na 5 lat więzienia, którą to karę na podstawie amnestii mu darowano.

 

Tomaszowscy ubecy w swoich raportach starali się wykazać, że Kaźmirowski działał w Tomaszowie samodzielnie, a WiN pod jego komendą na naszym terenie nie podjął wystąpień zbrojnych. Związane to było z próbą zatajenia organizacji niepodległościowej, która pod wpływem WiN-owskich haseł zawiązała się wewnątrz samych organów ścigania.

 

Większość wstępujących do MO i UB ludzi po wkroczeniu armii sowieckiej do Tomaszowa, rekrutowała się z byłych partyzantów AK i innych organizacji niepodległościowych. Chcieli oni budować Polskę wolną i niepodległą, ale kiedy przekonywali się, że coraz częściej ich przełożonymi zostają funkcjonariusz sowieckiego NKWD, paradujący po mieście w polskich mundurach, albo uciekali z przydzieloną bronią do oddziałów leśnych, albo nawiązywali kontakt z organizacjami podziemnymi.

 

Pod wpływem haseł WiN na początku 1946 roku zawiązano grupę składająca się z tomaszowskich funkcjonariuszy UB, której przywódcą został Zbigniew Marcinkowicz ps. „Garibaldi”, „Zbyszek”. Oprócz niego w skład tej grupy weszli: Kazimierz Chłuda, Marian Janik, Jan Gałczyński oraz Wacław Klusek.

 

Podczas swojej działalności członkowie grupy zastrzelili dwóch oficerów sowieckich, jednego nieustalonego z nazwiska na ul. Św. Antoniego przed Urzędem Skarbowym, a na przystani kajakowej porucznika Władimira Jaśkowa ur. w 1922 r. w ZSRR.

 

Grupie przypisano także napad na kasę kopalni w Białej Górze i na sklep tekstylny Józefa Kona na ulicy św. Antoniego. Do grupy został jednak wprowadzony konfident, który ustalił jej skład osobowy. Po rozpoznaniu, ściągnął on wszystkich, w październiku 1946 roku, na imprezę do restauracji Tomaszowianka na Placu Kościuszki, gdzie UB zorganizowało obławę.

 

Aresztowano wszystkich konspiratorów bez jednego wystrzału. W dniu 26 października 1946 roku łódzki sąd wojskowy skazał Zbigniewa Marcinkowicza ur. 10 sierpnia 1925 r. w Tomaszowie, Wacława Kluska ur. 9 sierpnia 1926 r. w Tomaszowie i Kazimierza Chłudę  ur. 4 marca 1925 r. w Tomaszowie na karę śmierci. Kluskowi sąd na mocy amnestii zmniejszył karę do 5 lat więzienia, jednak zmarł on 20 czerwca 1949 r. w więzieniu we Wronkach. Oficjalną przyczyną zgonu było zapalenie płuc i gruźlica. Wyroki śmierci na Zbigniewie Marcinkowiczu i Kazimierzu Chłudzie wykonano prawdopodobnie w dniu 4 stycznia 1947 roku w Łodzi.

 

Pod wpływami tomaszowskiej organizacji WiN, przynajmniej w początkach działalności, pozostawał też oddział byłego dowódcy drużyny w oddziale partyzanckim Witolda Kucharskiego „Wichra”, sierżanta Wacława Szewczyka ps. „Orkan”, „Odrowąż”, operujący wokół Tomaszowa i w powiecie opoczyńskim. Tomaszowskiemu UB udało się wprowadzić w szeregi oddziału konfidenta, który doprowadził do rozłamu wewnątrz oddziału i zamordowaniu w dniu 13 lipca 1946 roku dowódcy Szewczyka. Ciało jego spoczywa na cmentarzu w Łaznowie. Część oddziału popierająca „Odrowąża” przeszła do oddziału K.W.P. „Żbika” Bolesława Rybaka.

 

W powiecie opoczyńskim działał oddział całkowicie podporządkowany WiN pod dowództwem, urodzonego 11 marca 1925 roku w Przystałowicach Dużych, Mariana Michalskiego ps. „Drągal II” (dla odróżnienia od dowódcy oddziału WiN działającego w powiecie radomskim i wschodnim opoczyńskim por. Aleksandra Młyńskiego ps. „Drągal”).

 

Zaraz po wojnie Michalski został wyznaczony przez podziemie na stanowisko komendanta posterunku MO w Rusinowie, jednak już w lecie tego roku zbiegł do lasu, rozpoczynając zbrojną działalność. Latem 1946 roku jego oddział przemieścił się w okolice Tomaszowa.19 sierpnia o godzinie 22, wykonano wyrok śmierci w jego własnym mieszkaniu, na sekretarzu komitetu gminnego PPR w Białobrzegach Opoczyńskich, Franciszku Kaszubie.

 

Prawdopodobnie dziełem oddziału Drągala II był też napad na pociąg osobowy na stacji Jeleń, podczas którego rozbrojono kilku żołnierzy. Zbliżające się szybko siły UB i wojska zmusiły oddział do odwrotu bez strat i zapadnięciu w pobliskie lasy.

 

7 października zorganizowano akcję na kasę Nadleśnictwa Państwowego w Smardzewicach, podczas której zastrzelono członka PPR i ORMO, Stefana Rosiaka. Na przełomie października i listopada funkcjonariusze UB z Tomaszowa i stacjonujący tu żołnierze LWP zorganizowali obławę w lasach wokół Smardzewic i Białobrzegów, podczas której poległ z rąk oddziału Michalskiego, nieznany z nazwiska kapral LWP.

 

Po tym oddział przemieścił się w północne opoczyńskie i prawdopodobnie na wiosnę 1947 roku ujawnił na mocy amnestii. Ale już na wiosnę 1949 Michalski powtórnie na czele kilkunastoosobowej grupy podjął działalność zbrojną na terenach powiatów: opoczyńskiego, grójeckiego, rawskiego i radomskiego, występując przeciwko tworzonym wówczas spółdzielniom produkcyjnym.

 

Prowadzono także akcje małego sabotażu, niszcząc rozwieszane podczas uroczystości portrety dostojników państwowych. W październiku 1951 roku w wyniku aresztowań organizację zlikwidowano, ale samemu Michalskiemu udało się uniknąć aresztowania i przenieść do Warszawy, gdzie powtórnie odtworzył swój oddział. W dniu 4 kwietnia 1952 roku podczas próby ujęcia w „Gospodzie Inwalidów” przy ulicy Targowej w Warszawie został ranny i zatrzymany. Wojskowy sąd rejonowy w dniu 31 stycznia 1953 roku skazał go na karę śmierci, a Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Marian Michalski ps. „Drągal II” został stracony w dniu 22 sierpnia 1953 roku w więzieniu mokotowskim.

 

Jarosław Pązik